Has Altın Nedir? Külçe Altınla Farkı ve Saflık

Has altın, içinde alaşım metali bulunmayan ya da neredeyse bulunmayan, en az binde 995 saflıktaki altındır. Halk arasında 24 ayar altın olarak da anılır. Külçe altın ise has altının standart ağırlıklarda dökülüp sertifikalandırılmış biçimidir. Yani has altın bir saflık tanımı, külçe ise o saflıktaki altının şeklidir.

Has altın nedir, neden "has" denir?

"Has" kelimesi Türkçede katışıksız, saf anlamına gelir. Kuyumculukta has altın, takı yapımında kullanılan bakır, gümüş veya çinko gibi sertleştirici metallerin eklenmediği altını ifade eder. Saf altın çok yumuşak bir metal olduğu için günlük kullanılan takılar genellikle 22, 18 veya 14 ayar alaşımlardan yapılır; has altın ise daha çok yatırım, hammadde ve basım amacıyla kullanılır.

Saflık, uluslararası alanda ve Türkiye'de çoğunlukla milyem (binde pay) ile ifade edilir:

• 995 milyem: 1.000 birimin 995'i altın. Türkiye piyasasında "has" denince en sık kastedilen standarttır.
• 999,9 milyem: "Dört dokuz" diye de anılır; en yüksek ticari saflık seviyesidir ve özellikle yatırımlık küçük külçelerde yaygındır.
• 24 ayar: Teorik olarak tamamen saf altını gösterir. Pratikte 995 ve 999,9 milyemlik ürünlerin ikisi de 24 ayar olarak adlandırılır.

Karşılaştırma için: 22 ayar bir çeyrek altının yaklaşık binde 916'sı, 14 ayar bir takının yaklaşık binde 585'i saf altındır.

Külçe altın nedir?

Külçe altın, rafinerilerde saflaştırılan altının belirli ağırlıklarda dökülmüş ya da preslenmiş hâlidir. Piyasada 1 gramdan 1 kilograma kadar farklı boyutlarda bulunur. Küçük külçeler (1, 2,5, 5, 10, 20, 50, 100 gram gibi) genellikle bireysel yatırımcıya yönelik, kart ambalajlı ve seri numaralı olarak satılır. Büyük külçeler ise daha çok kurumlar, bankalar ve kuyumcular arasında el değiştirir.

Bir külçenin değerini belirleyen üç temel bilgi vardır: ağırlık, saflık ve üretici rafineri. Bu bilgiler genellikle külçenin üzerine damgalanır veya sertifikasında yer alır. Bilinen ve kabul gören bir rafinerinin ürünü, el değiştirirken daha kolay kabul görür.

Darphane hangi külçeleri kabul ediyor?

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü'nün yayımladığı Sorularla Cumhuriyet Altını dokümanına göre kurum, Cumhuriyet altını üretiminde Borsa İstanbul Rafineri Listesi'ndeki rafinerilerde üretilmiş, 995/1000 saflıkta, 24 ayar standart külçeleri kabul etmektedir. Bu bilgi, Türkiye'de "has altın" kavramının neden çoğunlukla 995 milyemle özdeşleştiğini de açıklar: Çeyrek, yarım ve tam gibi ziynet altınların hammaddesi bu standarttaki külçelerdir.

Has altın ile gram altın aynı şey mi?

Tam olarak değil. Piyasada "gram altın" genellikle 1 gramlık, 995 veya 999,9 saflıktaki küçük külçe ya da bunun TL fiyatı anlamında kullanılır. "Has altın fiyatı" ise kuyumcular ve toptan piyasada saf altının gram başına işlem fiyatını ifade eder ve takıların, ziynet altınların değerinin hesaplanmasında referans alınır.

İki fiyat birbirine çok yakındır; farkı saflık standardı, ambalaj, sertifika ve satış kanalının makası oluşturur. Sitemizde has altın ve gram altın fiyatlarını ayrı ayrı yayımlıyoruz; aynı anda bakarak aradaki farkı görebilirsiniz. Gram altının alım kanallarına ilişkin ayrıntılar gram altın nereden alınır rehberimizde.

Has altın fiyatı nasıl oluşur?

Has altının TL fiyatı iki ana bileşene dayanır: uluslararası piyasada dolar cinsinden oluşan ons altın fiyatı ve dolar/TL kuru. Bir ons yaklaşık 31,1 gram olduğundan, ons fiyatı kurla çarpılıp bu sayıya bölündüğünde saf altının teorik gram fiyatına ulaşılır. Bu hesabın mantığını ons altın nedir yazımızda örnekle anlattık; anlık değeri de ons altın sayfasından takip edebilirsiniz.

Yurt içindeki fiyat bu teorik değerden küçük farklarla ayrılabilir. İç piyasadaki arz-talep dengesi, işlem saatleri, rafineri ve taşıma maliyetleri ile kurum makasları bu farkı belirler.

Külçe altında vergi ve belge düzeni

Katma Değer Vergisi Kanunu'nun 17. maddesinin 4. fıkrasının (g) bendi, külçe altın ve külçe gümüş teslimlerini KDV'den istisna tutar. Buna karşılık altından mamul ziynet eşyası ve sikke altınlarda, aynı kanunun 23. maddesi uyarınca vergi matrahı, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan tutardır. Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz. Vergi uygulamasının ayrıntıları ve güncel değişiklikler için Gelir İdaresi Başkanlığı'nın duyurularını izlemek en doğru yoldur.

Alım-satım işlemlerinde belge düzeni ve ödeme yöntemleriyle ilgili kurallar zaman içinde değişebilir. Bu nedenle külçe alırken her durumda fatura istemek, ürünün seri numarası ile saflık bilgisinin belgeye işlendiğinden emin olmak iyi bir alışkanlıktır.

Has altın ve külçe alırken nelere dikkat etmeli?

• Saflık ibaresi: Ambalaj veya külçe üzerinde 995 ya da 999,9 ibaresini arayın.
• Üretici ve seri numarası: Rafineri adı ile seri numarası sertifikada ve ürün üzerinde aynı olmalıdır.
• Ambalaj bütünlüğü: Kart ambalajı açılmış veya zarar görmüş ürünlerde satıcı ayrıca kontrol isteyebilir; bu da bozdurma sırasında fiyatı etkileyebilir.
• Alış-satış makası: Küçük külçelerde gram başına makas, büyük külçelere göre genellikle daha yüksektir.
• Saklama: Fiziki külçenin güvenli saklanması sizin sorumluluğunuzdadır. Banka hesabında tutulan altının farkları için banka altın hesabı rehberine bakabilirsiniz.
• Ayar şüphesi: Ürünün saflığından emin olamıyorsanız Darphane tarafından yetkilendirilmiş bir ayar evinde analiz yaptırabilirsiniz. Güncel bilgiler Darphane sitesinde yer alır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir.