USDT (Tether) Nedir? Stablecoin ve Tether Primi

USDT (Tether), değerini ABD dolarına 1'e 1 oranında sabit tutmayı hedefleyen bir stablecoindir. Tether şirketi tarafından çıkarılır ve şirket, dolaşımdaki her USDT'nin karşılığında rezerv varlık tuttuğunu beyan eder. USDT nedir sorusunun pratik cevabı ise şudur: Kripto piyasasında dolar yerine kullanılan dijital bir eşdeğerdir; ancak banka mevduatı değildir ve kendine özgü riskler taşır.

Türkiye'de USDT, kripto platformlarında en çok işlem gören varlıklardan biridir ve sitemizdeki kripto TL fiyatları da USDT/TL paritesi üzerinden hesaplanır. Bu rehberde Tether'in nasıl çalıştığını, hangi risklerin bulunduğunu ve sıkça konuşulan "Tether primi"nin ne anlama geldiğini anlatıyoruz.

Stablecoin nedir?

Bitcoin ve ether gibi kripto varlıkların fiyatı çok oynak olabilir. Stablecoin (sabit coin), bu oynaklığı azaltmak için değerini dolar, euro veya altın gibi bir varlığa bağlamayı amaçlayan kripto varlıktır.

Stablecoinler sabitlenme yöntemine göre kabaca üç gruba ayrılır:

• Rezerv destekli: İhraççı şirket, çıkardığı her birim için nakit, kısa vadeli devlet tahvili gibi varlıklar tuttuğunu beyan eder. USDT bu gruptadır.
• Kripto teminatlı: Değeri, akıllı sözleşmelerde kilitlenen ve stablecoin değerinden fazla olan kripto teminatla korunmaya çalışılır.
• Algoritmik: Arzı bir algoritmayla artırıp azaltarak sabitliği korumayı hedefler. Bu modelin geçmişte ciddi çöküşler yaşadığı bilinmektedir.

USDT nasıl çalışır?

Tether 2014 yılında piyasaya çıktı ve zamanla en yaygın kullanılan stablecoin hâline geldi. İşleyiş temelde şöyledir:

1. İhraç: Doğrulanmış büyük müşteriler (genellikle kurumlar) Tether şirketine dolar gönderir, karşılığında yeni USDT basılır.
2. Dolaşım: Bu USDT'ler kripto platformlarına ve kullanıcılara geçer; alım-satımda, transferde ve fiyatlamada kullanılır.
3. İtfa: Uygun müşteriler USDT'yi şirkete geri vererek dolar talep edebilir; itfa edilen USDT dolaşımdan çıkar.

Sabitliğin korunması, bu ihraç-itfa mekanizmasına ve piyasadaki arbitraja dayanır. USDT'nin fiyatı 1 doların altına düşerse, ucuzdan alıp şirkete 1 dolardan itfa etmek kârlı hâle gelir; bu alımlar fiyatı tekrar 1 dolara doğru iter. Ancak bireysel kullanıcıların çoğu doğrudan itfa yapamaz; onlar için fiyat, platformlardaki arz ve talebe bağlıdır.

Farklı ağlarda USDT

USDT tek bir blokzincirde değil, Ethereum (ERC-20) ve Tron (TRC-20) başta olmak üzere birçok ağda çıkarılır. Aynı adı taşısalar da bu ağlar birbirinden bağımsızdır. Transfer yaparken gönderen ve alan tarafın aynı ağı seçmesi gerekir; yanlış ağa yapılan gönderimler kaybolabilir. Ağ ücretleri de ağdan ağa farklıdır. Ethereum ağının ücret mantığını Ethereum Nedir? rehberinde anlattık.

USDT'nin riskleri

USDT'nin "sabit" olması, risksiz olduğu anlamına gelmez:

• İhraççı ve rezerv riski: Değer, Tether şirketinin beyan ettiği rezervlere ve bunların gerçekten erişilebilir olmasına dayanır. Rezervlerin bileşimi ve şeffaflığı geçmişte tartışma konusu olmuştur.
• Sabitlikten sapma (de-peg): Piyasa paniği veya güven kaybı dönemlerinde USDT fiyatı kısa süreli olarak 1 dolardan sapabilir.
• Dondurma yetkisi: İhraççı, belirli adreslerdeki USDT'yi dondurabilecek teknik yetkiye sahiptir. Bu, merkezi bir kontrol noktası olduğunu gösterir.
• Mevduat güvencesi yoktur: USDT bir banka mevduatı değildir; mevduat sigortası kapsamında değildir.
• Platform riski: USDT'yi bir platformda tutuyorsanız, platformun güvenliği ve mali durumu da riskinizin parçasıdır.

USDT ile dolar mevduatı aynı şey mi?

Hayır. Bankadaki dolar mevduatı, bankanın size karşı bir borcudur ve bankacılık mevzuatı ile denetim çerçevesinde tutulur. USDT ise özel bir şirketin çıkardığı bir kripto varlıktır; değeri şirketin rezervlerine ve piyasanın bu rezervlere duyduğu güvene bağlıdır. Mevduat sigortası, banka denetimi ve itiraz mekanizmaları USDT için geçerli değildir. Ayrıca USDT'yi dolara çevirmek, çoğu kullanıcı için doğrudan değil, bir platform üzerinden satış yaparak mümkündür. Döviz hesabının işleyişini Döviz Tevdiat Hesabı (DTH) Nedir? rehberimizde anlattık.

Tether primi nedir, nasıl hesaplanır?

Türkiye'deki kripto platformlarında USDT, Türk lirası karşılığında alınıp satılır. Bu USDT/TL fiyatı, bankalar arası piyasadaki dolar/TL kurundan farklı olabilir. Aradaki farka Tether primi denir.

Tether primi = (Platformdaki USDT/TL fiyatı ÷ Dolar/TL kuru) − 1

Örnek hesap

Tamamen örnek değerlerle: Dolar/TL kuru 100,00 TL, platformdaki USDT/TL fiyatı 102,00 TL olsun.

• 102 ÷ 100 = 1,02
• 1,02 − 1 = 0,02 → %2 prim

USDT/TL fiyatı kurun altında kalırsa sonuç negatif çıkar; buna iskonto denir.

Prim neden oluşur?

• Yerel talep: TL ile USDT almak isteyenlerin sayısı, satmak isteyenlerden fazlaysa fiyat kurun üzerine çıkabilir.
• Para transferi kısıtları: TL'nin platformlara giriş-çıkışı ile döviz piyasası arasındaki geçişin zaman, maliyet veya kurallar nedeniyle zorlaşması, fiyatların birbirine yaklaşmasını yavaşlatır.
• Saat farkı: Kripto piyasası hafta sonu ve gece de açıktır; bankalar arası döviz piyasası ise kapanır. Bu saatlerde fark açılabilir.

Prim, bir fiyat tahmini değildir ve hızla değişebilir. Güncel dolar kurunu dolar kuru sayfasında, banka kurlarını banka döviz kurları sayfasında görebilirsiniz. TCMB'nin yayımladığı gösterge kurlar için TCMB sitesine bakabilirsiniz. Kurun nasıl oluştuğunu Dolar Kuru Nasıl Belirlenir? yazımızda anlattık.

Sitedeki kripto TL fiyatları ve USDT

Küresel kripto piyasasında çoğu varlık USDT paritesiyle işlem görür. Sitemizde Bitcoin ve diğer kripto varlıkların TL fiyatları, USDT paritesindeki fiyatın USDT/TL kuruyla çarpılmasıyla hesaplanır. Bu nedenle Tether primi, kripto varlıkların TL fiyatına da yansır. Kendi hesaplarınız için kripto çevirici aracını kullanabilirsiniz.

Türkiye'de yasal çerçeve

USDT de diğer kripto varlıklar gibi, 16 Nisan 2021 tarihli TCMB yönetmeliği uyarınca ödemelerde kullanılamaz. Kripto varlık hizmet sağlayıcıları ise 7518 sayılı Kanunla SPK'nın izin ve denetimine tabidir. İşlem yapacağınız platformun izin durumunu SPK duyurularından kontrol etmeniz önemlidir.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Yatırım tavsiyesi değildir; kripto varlıklar yüksek risk ve kayıp ihtimali taşır.