Zekat ve Fitre Farkı Nedir? Kimler Verir, Ne Zaman?

Zekat ve fitre farkı kısaca şudur: Zekât, nisap miktarı servete bir yıl boyunca sahip olan Müslümanın bu servetin kırkta birini vermesidir; fitre (fıtır sadakası) ise Ramazan Bayramı'na ulaşan ve dinen zengin sayılan kişinin kendisi ve küçük çocukları için verdiği, kişi başına belirlenen bir sadakadır. Zekât servete, fitre kişiye bağlıdır.

Aşağıda iki ibadeti hükmü, şartları, miktarı, zamanı ve verileceği kişiler açısından karşılaştırıyoruz. Bilgiler Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun açıklamalarına dayanır.

Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve fetva yerine geçmez. Özel durumunuz için müftülüğe veya ALO 190 Diyanet İletişim Merkezi'ne başvurabilirsiniz.

Kısa karşılaştırma

• Hükmü: Zekât farzdır. Fitre, Hanefî mezhebine göre vaciptir; Şafiî mezhebine göre farzdır.
• Neye bağlı: Zekât sahip olunan servetin miktarına, fitre kişi sayısına bağlıdır.
• Yıl şartı: Zekâtta nisaba ulaşan servetin üzerinden bir kamerî yıl geçmesi aranır; fitrede aranmaz.
• Artıcı mal şartı: Zekâtta malın artıcı (nemâ) nitelikte olması aranır; fitrede aranmaz.
• Miktar: Zekât, servetin yüzde 2,5'idir. Fitre, kişi başına bir günlük gıda ihtiyacı ölçüsünde belirlenir.
• Zaman: Zekât yıl içinde herhangi bir zamanda, şartlar oluştuğunda verilir. Fitre Ramazan ayına ve Ramazan Bayramı'na bağlıdır.

Zekât nedir?

Zekât, İslam'ın beş temel ibadetinden biridir. Temel ihtiyaçlarından ve borçlarından fazla olarak nisap miktarı mala sahip olan ve bu malın üzerinden bir kamerî yıl geçen Müslümanın, servetinin kırkta birini belirli kişilere vermesidir. Din İşleri Yüksek Kurulu, para ve ticari mallarda nisabı 80,18 gram 24 ayar altının değeri olarak açıklamaktadır. Kurul'un altının nisabına ilişkin açıklaması bu ölçüyü ve farklı ayardaki altınların değerlendirilmesini anlatır.

Hesabın ayrıntılarını, hangi varlıkların dahil edildiğini ve borçların nasıl düşüldüğünü zekât nasıl hesaplanır rehberimizde adım adım anlattık. Nisabın güncel TL karşılığını canlı gram altın fiyatı üzerinden hesaplayan zekât hesaplama aracımızı da kullanabilirsiniz.

Fitre (fıtır sadakası) nedir?

Fitre, halk arasında yaygın olan adıyla fıtır sadakasıdır. "Fıtr" kelimesi orucun açılmasıyla ilgilidir; bu sadaka da Ramazan orucunun tamamlanmasına ve Ramazan Bayramı'na bağlanmıştır.

Kimler fitre vermekle yükümlüdür?

Diyanet'in açıklamasına göre Hanefî mezhebinde, temel ihtiyaçlarının dışında nisap miktarı mala sahip olan Müslüman fitre vermekle yükümlüdür. Bu kişi kendisinin ve ergenlik çağına ulaşmamış çocuklarının fitresini verir. Anne-baba, ergen çocuklar, eş ve kardeşler için fitre ödeme zorunluluğu yoktur.

Şafiî mezhebinde ise fitre için nisap şartı aranmaz; temel ihtiyaçlarının yanında bayram günü ve gecesine yetecek kadar azığı olan herkes fitreyle yükümlü sayılır. Bu ayrıntıların tamamı Kurul'un "Kimler fıtır sadakası vermekle yükümlüdür?" açıklamasında yer alır.

Nisap aynı, şartlar farklı

Fitrede zenginlik ölçüsü olarak zekâttaki nisap esas alınır. Ancak zekâttan farklı olarak fitrede malın artıcı olması ve üzerinden bir yıl geçmesi şartları aranmaz. Örneğin bayramdan kısa süre önce nisap miktarı mala sahip olan biri, o yıl zekâtla yükümlü olmasa bile fitre vermekle yükümlü olabilir.

Fitre miktarı nasıl belirlenir?

Fitre, kişi başına bir günlük normal gıda ihtiyacının karşılığı olarak düşünülür. Diyanet İşleri Başkanlığı her yıl Ramazan dönemi öncesinde o yıl için asgari fitre miktarını ilan eder. Bu tutar yıldan yıla değiştiği için burada belirli bir rakam vermiyoruz; güncel tutarı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun ve Diyanet İşleri Başkanlığı'nın duyurularından öğrenebilirsiniz.

İlan edilen miktar bir alt sınırdır. Maddi durumu iyi olanların daha yüksek tutarda fitre vermesi tavsiye edilir. Fitre hesabı basittir:

Toplam fitre = Kişi başı fitre × Fitresini vermekle yükümlü olduğunuz kişi sayısı

Örnek: Kendisi ve ergenlik çağına girmemiş iki çocuğu için fitre veren bir kişi, ilan edilen kişi başı tutarın üç katını verir.

Zekât hesabında ise kişi sayısı değil servet esas alınır. Zekâta tabi varlıklarınızın toplam değerini bulmak için altın hesaplama ve dövizler için döviz çevirici araçlarından yararlanabilirsiniz.

Ne zaman verilir?

Zekât

Zekât, nisaba ulaşılan tarihten itibaren bir kamerî yıl dolduğunda verilir. Pek çok kişi zekâtını Ramazan ayında vermeyi tercih etse de zekâtın belirli bir ayda verilmesi zorunlu değildir.

Fitre

Diyanet kaynaklarına göre fitrenin vacip olduğu zaman Ramazan Bayramı'nın birinci günüdür. Bununla birlikte fitrenin bayramdan önce, Ramazan içinde verilmesi caizdir ve ihtiyaç sahiplerinin bayram hazırlığını yapabilmesi için daha faziletli kabul edilir. Bayram günü veya sonrasında da verilebilir.

Kimlere verilir, kimlere verilmez?

Zekât ve fitrenin verilebileceği kişiler büyük ölçüde aynıdır. Kurul'un açıklamasına göre fitre, kişinin bakmakla yükümlü olmadığı yoksul Müslümanlara verilir.

Fitre ve zekât verilemeyecek başlıca kişiler:

• Anne, baba, büyükanne ve büyükbaba (usûl),
• Çocuklar ve torunlar (fürû),
• Eş,
• Temel ihtiyaçları dışında nisap miktarı mala sahip olan zengin kişi,
• Babası zengin olan ve ergenlik çağına ulaşmamış çocuk.

Bu sayılanların dışındaki kardeş, amca, dayı, hala, teyze ve onların çocukları gibi akrabalar zengin değillerse kendilerine zekât ve fitre verilebilir.

Zekât veren fitre de verir mi?

Evet. Zekât ve fitre birbirinin yerine geçmeyen iki ayrı ibadettir. Zekât veren biri, fitre şartlarını da taşıyorsa ayrıca fitresini vermelidir. Tersi de geçerlidir: Fitre vermek, zekât borcunu ortadan kaldırmaz. Fitreyle yükümlü olup zekâtla yükümlü olmayan kişiler de bulunabilir; çünkü fitrede yıl ve artıcı mal şartları aranmaz.

Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; fetva yerine geçmez. Kesin bilgi için müftülüğe veya ALO 190'a başvurabilirsiniz.