Zekât Nasıl Hesaplanır? Nisap, Altın ve Döviz Rehberi

Zekât, temel ihtiyaçlar ve uygun borçlar düşüldükten sonra nisap miktarını aşan ve üzerinden bir kamerî yıl geçen net servetin kırkta biri, yani yüzde 2,5'i olarak hesaplanır. Zekat nasıl hesaplanır sorusunda ölçü olarak Diyanet'in Din İşleri Yüksek Kurulu, nisabı 24 ayar 80,18 gram altının değeri olarak kabul eder.

Zekâtın ne zaman farz olduğu, hangi varlıkların hesaba katılacağı ve ne kadar verileceği soruları özellikle altın ve döviz birikimi olanlar için önem taşır. Bu rehberde Kurul'un açıklamalarını esas alarak hesabın temel adımlarını anlatıyoruz.

Önemli not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve fetva yerine geçmez. Özel durumunuz için müftülüğe veya ALO 190 Diyanet İletişim Merkezi'ne danışmanız önerilir.

Zekât kimlere farzdır?

Diyanet kaynaklarında zekâtın farz olması için aranan başlıca şartlar şöyle özetlenir:

Müslüman, akıllı ve ergenlik çağına ulaşmış olmak,
Temel ihtiyaçlarından ve borçlarından fazla olarak nisap miktarı mala sahip olmak,
Bu malın üzerinden bir kamerî yıl geçmiş olması,
Malın artıcı (nemâ) niteliğinde olması; para, altın, ticaret malı gibi.

Oturulan ev, kullanılan araba, ev eşyası ve mesleki aletler gibi temel ihtiyaç kapsamındaki varlıklar zekât hesabına katılmaz.

Nisap nedir, kaç gram altındır?

Nisap, zekâtın farz olması için sahip olunması gereken asgari servet miktarıdır. Din İşleri Yüksek Kurulu, para, ticaret malı ve kıymetli evrakın nisabında gümüşü değil altını ölçü almaktadır. Buna göre nisap, 24 ayar 80,18 gram altının değeridir (20 miskal). Bu ölçü, Kurul'un ilgili açıklamasında yer almaktadır.

Nisap altın miktarı olarak sabittir; ancak TL karşılığı gram altın fiyatına bağlı olduğu için her gün değişir. Güncel TL karşılığını zekât hesaplama aracımızda, canlı gram altın fiyatı üzerinden görebilirsiniz.

Zekât oranı ne kadardır?

Nisaba ulaşan ve üzerinden bir kamerî yıl geçen net varlığın kırkta biri, yani yüzde 2,5'i zekât olarak verilir. Bu oran, Kurul'un altının nisabına ilişkin açıklamasında da belirtilmektedir.

Hangi varlıklar hesaba katılır?

Altın

Külçe, gram altın, çeyrek, yarım, tam, Cumhuriyet altını gibi tüm altınlar zekât hesabına girer. Farklı ayardaki altınlar, değerleri üzerinden toplanır. Örneğin 22 ayar bir bilezik ile 24 ayar gram altın aynı birimde değildir; her birinin piyasa değeri ayrı ayrı hesaplanıp toplanır. Farklı altınlarınızın toplam değerini görmek için altın hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Kullanılan ziynet eşyası (örneğin günlük takılan bilezik) konusunda mezhepler arasında görüş farkı vardır: Hanefî mezhebine göre kullanılan altın ve gümüş takılar da nisaba ulaşıyorsa zekâta tabidir; Şafiî, Mâlikî ve Hanbelî mezheplerine göre ise kadının düzenli kullandığı takılar temel ihtiyaç sayılır. Kendi durumunuz için müftülüğe danışmanız önerilir.

Nakit ve banka hesapları

Elinizdeki TL nakit, vadesiz ve vadeli hesaplardaki paralar zekât hesabına katılır.

Döviz

Dolar, euro, sterlin gibi döviz varlıkları da nakit para gibi değerlendirilir. Hesaplama yapılırken döviz varlıklar, zekâtın hesaplandığı günkü kur üzerinden TL'ye çevrilerek toplama eklenir. Güncel kurlar için dolar, euro sayfalarını ve döviz çevirici aracını kullanabilirsiniz.

Ticaret malları

Satmak amacıyla elde tutulan mallar, zekât hesabının yapıldığı günkü değerleri üzerinden hesaba katılır.

Alacaklar

Diyanet kaynaklarına göre borç olarak verilen para ve ticari mal bedeli gibi tahsili beklenen güçlü alacaklar zekât hesabına katılır. Mehir gibi zayıf alacaklar ise tahsil edildikten sonra hesaba girer.

Borçlar düşülür mü?

Hanefî mezhebinde borçlar zekâta tabi varlıktan düşülür; Diyanet müftülüklerinin yaptığı açıklamalara göre ise kredi, konut veya kooperatif gibi uzun vadeli taksitli borçların tamamı değil, yalnızca o zekât yılı içinde ödenecek kısmı düşülmelidir. Şafiî mezhebinin meşhur görüşüne göre ise borç zekâta tabi maldan düşülmez. Bu ayrıntılar Erzincan Müftülüğü'nün zekât rehberinde de anlatılmaktadır.

Adım adım hesaplama

Varlıklarınızı listeleyin: Altın (türüne ve ayarına göre), TL nakit ve mevduat, döviz, ticaret malları ve güçlü alacaklar.
Hepsini aynı güne ait TL değerine çevirin: Altınlar için güncel altın fiyatlarını, dövizler için güncel kurları kullanın.
Düşülecek borçları belirleyin: Uyduğunuz mezhebin görüşüne göre, o yıl içinde ödenecek borçlarınızı toplamdan çıkarın.
Nisapla karşılaştırın: Kalan net tutar, 80,18 gram altının güncel değerine ulaşıyor veya aşıyorsa zekât farz olur.
Yüzde 2,5'ini hesaplayın: Net tutarı 40'a bölün; sonuç vermeniz gereken zekât miktarıdır.

Varsayımsal bir örnek: Net zekâta tabi varlığınızın TL karşılığı nisabın üzerinde ve 400.000 TL olsun. Bu durumda zekât tutarı 400.000 / 40 = 10.000 TL olur. Rakamlar yalnızca örnektir; kendi hesabınız için güncel fiyatları kullanın.

Bu adımları otomatik olarak yapan zekât hesaplama aracımız, nisabı canlı gram altın fiyatıyla günceller.

Zekât ne zaman ve kime verilir?

Zekât, nisaba ulaşılan tarihten itibaren bir kamerî yıl dolduğunda verilir. Birçok kişi zekâtını Ramazan ayında vermeyi tercih eder; ancak zekâtın belirli bir ayda verilmesi zorunlu değildir. Zekâtın verilebileceği kişiler Kur'an'da belirtilen gruplarla sınırlıdır; usul, akrabalara verilip verilemeyeceği gibi konularda Diyanet kaynaklarına başvurmanız önerilir.

Zekât ile fitre (sadaka-i fıtır) farklıdır. Fitre, Ramazan ayına özgü ve kişi başına belirlenen bir miktardır; tutarı her yıl Diyanet tarafından ilan edilir. İkisi arasındaki farkları zekât ve fitre farkı rehberimizde ayrıca anlatıyoruz.

Zekât hesaplamada sık yapılan hatalar

Brüt altın ağırlığını 24 ayar gibi saymak: 22 ayar bir bileziğin gramı, 24 ayar altının gramıyla aynı değerde değildir. Doğrusu, her altının güncel piyasa değerini ayrı ayrı bulmaktır.
Yalnızca altını hesaba katmak: Nakit, mevduat, döviz ve ticari mallar da toplam varlığa dahildir.
Bütün borçları düşmek: Uzun vadeli bir kredinin tamamını düşmek doğru olmayabilir; o yıl ödenecek kısım esas alınır.
Temel ihtiyaçları hesaba katmak: Oturulan ev, kullanılan araç ve ev eşyası zekâta tabi varlıklar arasında değildir.
Eski fiyatlarla hesap yapmak: Nisabın TL karşılığı her gün değişir; hesaplamanın zekâtın verileceği günün fiyatlarıyla yapılması gerekir.

Sonuç

Zekât hesabı; nisap kontrolü, varlıkların güncel değerle toplanması, borçların düşülmesi ve net tutarın yüzde 2,5'inin hesaplanması adımlarından oluşur. Diyanet'e göre nisap 24 ayar 80,18 gram altının değeridir ve TL karşılığı altın fiyatına göre değişir.

Sıkça Sorulan Sorular

Zekât nisabı kaç gram altındır?

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, para, ticaret malı ve altında nisap ölçüsü olarak 24 ayar 80,18 gram altının değerini esas alır. Nisap altın miktarı olarak sabittir, ancak TL karşılığı gram altın fiyatına bağlı olduğu için her gün değişir. Hesabı zekâtı vereceğiniz günün fiyatıyla yapmanız gerekir.

Altınım nisabın altında ama dövizim de var, zekât gerekir mi?

Altın, döviz, nakit ve ticaret malları birlikte değerlendirilir. Bu varlıkların aynı günkü TL karşılıklarının toplamından uygun borçlar düşüldükten sonra kalan net tutar nisaba ulaşıyorsa ve üzerinden bir kamerî yıl geçmişse zekât farz olur. Tek tek varlıkların nisabın altında kalması tek başına yeterli değildir.

Zekât hesabında hangi altın fiyatı kullanılır?

Hesaplama, zekâtın verileceği günkü değerler üzerinden yapılır. Altınlarınızı türüne ve ayarına göre ayırıp her birinin o günkü piyasa değerini bulmanız, ardından bu değerleri toplamanız gerekir. Yıl içinde fiyatın yükselmiş veya düşmüş olması, geçmiş bir tarihin fiyatını kullanmayı gerektirmez.

Zekât altın olarak mı para olarak mı verilir?

Zekât, borçlu olunan altının değeri üzerinden para olarak da verilebilir. Önemli olan, net zekâta tabi varlığın kırkta birinin zekât verilebilecek kişilere ulaştırılmasıdır. Kime verilebileceği ve akrabalara verilip verilemeyeceği gibi ayrıntılar için müftülüğe veya ALO 190 hattına danışabilirsiniz.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; fetva yerine geçmez.

Bu içerik bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Fiyatlar canlı piyasa verisidir ve gecikmeli olabilir.